Dobrotvori

Privrednikovi dobrotvori

1. PAVLE ARŠINOV (Veliki Bečkerek (Zrenjanin), 1855 – Zagreb, 1930), profesor, pisac, član “Privrednikovog” Patronata. Završivši studije prirodnih nauka (a slušao je i pedagogiju i filozofiju) kao pitomac Tekelijine zadužbine u Pragu i Pešti, Pavle Aršinov je prešao u Srbiju, gdje je radio kao profesor gimnazije. Kada 1897. godine Srpsko privredno društvo “Privrednik” započinje s radom, Aršinov odlazi u Zagreb da pomogne oko pokretanja rada društva kao i Saveza srpskih zemljoradničkih zadruga. Njegov zadatak je bio da kao urednik lista Privrednik živom riječju agitira za ove dvije institucije. On je također radio na kulturnom podizanju seljaka, zanatlija i trgovaca preko brojnih tema koje je list Privrednik obrađivao. Za vrijeme Prvog svjetskog rata austrougarske vlasti ga zatvaraju pod optužbom za veleizdaju. Zbog bolesti, godinu dana prije smrti, Aršinov podnosi ostavku na mjesto urednika lista Privrednik, čiji je glavni urednik i suradnik bio od samog osnivanja 1898. godine. Pisao je brojne članke iz prirodnih nauka, poljoprivrede, socijalne politike, pjesme i putopise, a najveći dio njegovih opsežnih rukopisa odnosi se na narodno prosvjećivanje. Surađivao je i u raznim političkim i književnim novinama, časopisima i kalendarima.

LAZAR BAČIĆ (Jasenovac, 1865 – Jasenovac, poslije 1940), trgovac, dobrotvor, član “Privrednikovog” Patronata. Zajedno s bratom Jovanom bavio se trgovinom, u svom posjedu imao je više trgovačkih radnji u Zagrebu i Jasenovcu, kao i tamošnju ciglanu. Bio je jedan od osnivača Srpske banke u Zagrebu, dugogodišnji predsjednik Crkvene opštine u Jasenovcu, član “Privrednikovog” Patronata u vrijeme njegovog osnivanja 1911. godine i jedan od njegovih najvećih dobrotvora. Zauzimao se za zbrinjavanje srpske omladine, poslavši “Privredniku” samo iz svog mjesta 104 đaka za šegrte. Pored redovitih novčanih prinosa, 1921. godine poklonio je “Privredniku” svoju dvokatnicu s radnjom u Zagrebu (Berislavićeva br. 4) i 100.000 dinara. Kao istaknuti nacionalni radnik bio je izveden pred sud u Zagrebu kao jedan od 53 Srbina koji su proglašeni veleizdajnicima. Njegovu imovinu ustaške vlasti su konfiscirale i upotrijebile njegova industrijska postrojenja za otvaranje logora 3 – Ciglane koji je na tom mjestu postojao do 23. aprila 1945. godine.

LUKIJAN BOGDANOVIĆ (Baja, 1867 – Bad Gastein, 1913), arhiepiskop karlovački, patrijarh srpski, dobrotvor, član “Privrednikovog”Patronata. Završio je studije prava na Mitropolitskom liceju u Jegri. Zamonašio se 1891. godine u manastiru Beočin. Krajem 1897. godine imenovan je za episkopa budimskog. Svojim zauzimanjem za podizanje novih škola i ličnim prilogom u iznosu od 10.000 kruna značajno je popravio stanje u ovoj siromašnoj eparhiji. U vrijeme pokušaja zatvaranja srpskih vjeroispovjednih škola istakao se u borbi protiv povreda prava srpskog naroda. Za patrijarha je izabran 1908. godine. Nestao je 1913. godine za vrijeme liječenja u banji Bad Gastein, da bi njegovi posmrtni ostaci bili pronađeni u rijeci dva mjeseca kasnije. Po svemu sudeći, u njegovu smrt je bila umiješana ugarska vlada. Patrijarh Lukijan je bio jedan od osnivača “Privrednikovog” Patronata, njegov aktivni član i dobrotvor.

NIKOLA ĆUK (Bruvno, Lika, 1860 – Zagreb, 1937), trgovac, dobrotvor, osnivač i član uprave Srpske banke u Zagrebu, jedan od osnivača i član “Privrednikovog” Patronata. Vrlo brzo je od šegrta postao uspje šan trgovac pa je već sa 25 godina otvorio samostalnu trgovačku radnju koja je ubrzo postala jedna od najvećih i najpoznatijih u Zagrebu, a on se veoma brzo obogatio trgujući vinom i šampanjcem. Nikola Ćuk bio je osnivač i član uprave Srpske banke u Zagrebu, a pomogao je i pri osnivanju i radu Saveza srpskih zemljoradničkih zadruga i mnogih drugih privrednih ustanova u Zagrebu. Bio je jedan od osnivača Srpskog privrednog društva “Privrednik” i njegov veliki dobrotvor. Na početku rada “Privrednika” ustupio je svoj vinograd u blizini Zagreba kao svojevrsno prihvatilište, odakle je preko 2.000 pitomaca poslano na obučavanje na razne zanate i trgovinu. Kao kum i jedan od najbližih suradnika Vladimira Matijevića, Nikola Ćuk je značajno doprinio privrednom podizanju i jačanju srpske nacionalne privredne omladine u Hrvatskoj. Za vrijeme Prvog svjetskog rata, zajedno sa suprugom Jelenom, požrtvovano i velikodušno je pomagao i zbrinuo veliki broj ratne siročadi. Zbog svoje djelatnosti bio je na meti hrvatskih nacionalista, nekoliko puta je pretrpio razaranja i pljačkanja svoje radnje, a u protusrpskim demonstracijama u Zagrebu 1902. godine, kada je do temelja razorena zgrada u kojoj su bili smješteni “Privrednikovi” pitomci, u rušilačkom bijesu posječen je i vinograd Nikole Ćuka u kojem su se nalazile te prostorije.

ISIDOR DOBROVIĆ (Šikloš, 1841 – Daruvar, 1914), trgovac, veleposjednik, dobrotvor i član “Privrednikovog” Patronata. Osnovao je fond za podizanje srpskog privrednog podmlatka, čija su sredstva iznosila oko 240.000 kruna. Svake godine uplaćivao je “Privredniku” iznos od 2.000 kruna. Pomagao je podizanje srpskih škola. Uz kontinuiranu pomoć, sa suprugom Hristinom, poklonio je “Privredniku” dvije kuće u Daruvaru i veliki broj akcija Srpske banke u Zagrebu. Kao jedan od najvećih dobrotvora bio je prvi doživotni predsjednik “Privrednika”.

HRISTINA DOBROVIĆ (Daruvar, 1851 – Daruvar, 1910), dobrotvorka, osnivač i doživotna predsjednica Dobrotvorne zadruge “Srpkinja”. Supruga Isidora Dobrovića. Zajedno s njim tokom života priložila je “Privredniku” preko 30.000 kruna.

MILE pl. DRAKULIĆ (Mrsinjgrad, Lika, 1825 – Zagreb, 1908), kapetan, zastupnik, dobrotvor, član “Privrednikovog” Patronata. Svu svoju imovinu u iznosu od 10.000 kruna ostavio je “Privredniku” s preporukom da se osnuje fond koji će nositi njegovo ime, a čiji će se prihodi trošiti za obučavanje siromašnih šegrta za zanate i trgovinu.

EVGEN DUMČA (Pešta?/Komoran?, 1838 – Sent-Andreja, 1917), trgovac, veleposednik, dobrotvor, član “Privrednikovog” Patronata. Potječe iz cin carske obitelji. Nalazio se na visokim položajima u srpskoj crkvenoj zajednici, bio je član uprave Srpske banke i predsjednik njene uprave u Budimpešti. Bio je gradonačelnik Sent-Andreje 27 godina i za to vrijeme je značajno doprinio razvoju grada. Sa suprugom, Petronelom Blažić, osnivao je brojne zadužbine i podizao školske zgrade. Kao patron “Privrednika”priložio je Društvu 52.000 kruna.

LAZAR DUNĐERSKI (Srbobran, 1833 – Srbobran, 1917), trgovac, veleposjednik, industrijalac i dobrotvor. Studije prava u Beču je napustio posle nepunih godinu dana i posvetio se privredi. Za kratko vrijeme uspio je uvećati početni kapital, a novac iz trgovine ulagao je u zemlju, kupujući imanja od mađarske vlastele. Osnivač je i pomagač velikog broja industrijskih i privrednih poduzeća, kao i novčanih zavoda. Bio je predsjednik Srpske banke u Zagrebu. Pomogao je podizanje zgrade Srpskog djevojačkog vaspitavališta u Budimpešti, priložio je i 50.000 kruna budimpeštanskom sanatoriju kraljice Jelisavete za tuberkulozne bolesnike, a tokom balkanskih ratova pomagao je i crvenom krstu Srbije i Crne Gore. Kao veliki patriota i donator “Privredniku” je poklonio 100.000 kruna.

JOVAN ĐURIČIĆ BIORAC (Irig, 1844 – Ruma, 1912), trgovac i veleposjednik, dobrotvor, član “Privrednikovog” Patronata. Po preseljenju u Rumu, započeo trgovati hranom i stokom. Predanim radom došao je do velikog uspjeha i ugleda. Kao veliki rodoljub bio je član svih narodno-prosvjetnih ustanova, predsjednik srpske crkvene opštine, načelnik Rume i predsjednik rumske štedionice. Jedan je od osnivača i članova uprave Srpske banke u Zagrebu.

STEVAN GEORGIJEVIĆ (Mali Radinci, Srijem, 1863 – Rijeka, 1924), trgovac, posjednik, dobrotvor, član “Privrednikovog” Patronata. Izučio je obućarski zanat u Rumi. Nastanio se u Rijeci gdje je otvorio samostalnu obućarsku radnju i trgovinu. Njegove radnje bile su prve prodavaonice obuće u Rijeci. Testamentom svu svoju imovinu, tri kuće u Rijeci (u vrijednosti od oko 180.000 kruna), ostavio je “Privredniku”.

MIHAILO IVANČEVIĆ (Karlovac, 1847 – Zagreb, 1912), trgovac, dobrotvor, član “Privrednikovog” Patronata. Zastupnik nekoliko evropskih trgovačkih kuća u Trstu. Govorio je četiri svjetska jezika: talijanski, njemački, francuski i engleski. Kada se nastanio u Zagrebu, pristupio je Savezu srpskih zemljoradničkih zadruga i “Privredniku” koji je pomagao i materijalno. Učestvovao je u osnivanju “Privrednikovog” Patronata. KATICA IVOŠEVIĆ (Vinkovci, 1850 – Vinkovci, 1934), dobrotvorka i članica “Privrednikovog”Patronata. Poklonila je “Privredniku” 1912. godine štednu knjižicu Srpske banke u Zagrebu s iznosom od 40.000 kruna, s tim da ona doživotno ubire kamate po ulogu. Deset godina kasnije “Privredniku” je poklonila 300.000 kruna gotovine, 7 akcija Srpske banke u Zagrebu i kuću u Vinkovcima. Prenoseći imovinu na “Privrednik” odredila je da se ona isključivo koristi za podizanje privrednog podmlatka.

KATICA IVOŠEVIĆ (Vinkovci,1850 – Vinkovci, 1934), dobrotvorka i članica “Privrednikovog” Patronata. Poklonila je “Privredniku” 1912. godine štednu knjižicu Srpske banke u Zagrebu s iznosom od 40.000 kruna, s tim da ona doživotno ubire kamate po ulogu. Deset godina kasnije “Privredniku” je poklonila 300.000 kruna gotovine, 7 akcija Srpske banke u Zagrebu i kuću u Vinkovcima. Prenoseći imovinu na “Privrednik” odredila je da se ona isključivo koristi za podizanje privrednog podmlatka.

ĐORĐE JAGNJIĆ (Cage, Okučani, 1855 – Pakrac, 1931), trgovac, dobrotvor, član “Privrednikovog” Patronata. Među prvima se priključio “Privredniku”. Jedan je od osnivača i članova uprave Srpske banke i Saveza srpskih zemljoradničkih zadruga u Zagrebu. U Pakracu je osnovao Prvu srpsku štedionicu. Veoma se zalagao za širenje srpskih zemljoradničkih zadruga u Austro-Ugarskoj. Zahvaljujući njemu iz pakračke eparhije poslano je preko 2.000 siromašne djece na izučavanje zanata i trgovine. Poklonio je “Privredniku” svoju kuću u Pakracu.

MARIJA JAKŠIĆ (Slavonski Brod, 1852 – Slavonski Brod, 1918), rođena Kosić, veleposjednica, dobrotvorka, članica “Privrednikovog” Patronata. Bila je udana za Vasu Jakšića trgovca iz Dervente. Poslije muževe smrti, 1904. godine, “Privredniku” i Srpskom prosvjetno-kulturnom društvu “Prosvjeta” iz Sarajeva poklanja po 20.000 kruna. Pored toga, srpskoj crkvenoj opštini u Derventi poklonila je svoje akcije Srpske banke, srpskoj crkvenoj opštini u Slavonskom Brodu ostavila je vinograd s kućom, a srpskoj crkvenoj opštini u Trebinju kuću u Zadru.

PAJA JOVANOVIĆ (Vršac, 1859 – Beč, 1957), slikar, član “Privrednikovog” Patronata. Završio je umjetničku akademiju u Beču, uživajući stipendiju Matice srpske. Rano se priključio “Privrednikovom”radu, dajući godišnje novčane donacije i poklanjajući svoja dragocjena umjetnička djela Društvu.

STEVAN S. KALEMBER(Bjelopolje, Korenica, 1862 – Beograd, 1946), trgovac, narodni zastupnik, dobrotvor, član “Privrednikovog” Patronata. Najprije je radio kao trgovački pomoćnik u Gospiću i Zagrebu. U Korenici je otvorio radnju 1887. godine. Bio je poslanik na Srpskom narodno-crkvenom saboru u Sremskim Karlovcima, gdje se zalagao za crkveno-općinsku autonomiju. Kao pristalica narodnog jedinstva pripadao je Hrvatsko-srpskoj koaliciji. U veleizdajničkom procesu, 1908–1909, proveo je godinu i dva mje seca u istražnom zatvoru, a zatim je osuđen na 6 godina zatvora. Biran je za zastupnika u Narodnoj skupštini Kraljevine SHS. Jedan je od osnivača Srpske banke i član njenog najužeg rukovodstva. Nalazio se na položaju predsjednika srpske pravoslavne crkvene opštine u Zagrebu i Korenici, potpredsjednika zagrebačkog Eparhijskog savjeta i člana Patrijaršijskog savjeta, kao i predsjednika Srpske štedionice u Korenici. Više puta je odlikovan. Zahvaljujući njemu iz koreničke općine poslano je preko 300 siromašnih đaka u “Privrednik” kako bi se osposobili za zanate i trgovinu.

PAULINA MATIJEVIĆ (Karlovac, 1861 – Pariz, 1926), velika dobrotvorka, članica “Privrednikovog” Patronata. Paulina Matijević, rođena Lađević, udala se za Vladimira Matijevića 1883. godine. Jedna je od utemeljivača tzv. Krajcaraškog društva (društva srpskih gospođa koje su svakodnevno skupljale sitne dobrotvorne priloge), iz kojeg je nastala prva Srpska škola u Zagrebu. Njenom inicijativom osnovana je Ženska dobrotvorna zadruga “Srpkinja” u Zagrebu, iz koje je proizašao Srpski djevojački internat, čiji je zadatak bio odgoj ženskog podmlatka. Krajem 1904. godine “Privrednik” je proširio svoju djelatnost i na brigu za žensku djecu upravo zahvaljujući nastojanjima Pauline Matijević. Sav svoj imetak, 4.000 akcija Srpske banke u Zagrebu, ostavila je “Privredniku” za vječito uzdizanje i unapređivanje siromašne srpske omladine.

HADŽI GAVRA PLAVŠIĆ (Vukovar, 1849 – Novi Sad, 1937), apotekar, dobrotvor, član “Privrednikovog” Patronata. Jedan od osnivača Srpskog centralnog kreditnog zavoda u Novom Sadu. Ubrajan je među nastavljače rada nekadašnje Ujedinjene omladine srpske. Kako nije imao djece najveći dio svoje imovine ostavio je “Privredniku”. Ostavio je brojne legate srpskim pravoslavnim opštinama u Novom Sadu, Vukovaru i Beloj Crkvi, kao i Matici srpskoj, Dobrotvornoj zadruzi “Srpkinja”, Srpskom učiteljskom konkviktu, Zadruzi Srba zanatlija i Fondu srpske Velike gimnazije u Novom Sadu.

JELENA Đ. POPOVIĆ (Zagreb, 1854 – Zagreb, 1904), dobrotvorka. Poslije smrti supruga Đure Popovića, 1886. s velikim je uspjehom preuzela vođenje sjemenarske trgovačke radnje. Bila je osnivač Dobrotvorne zadruge “Srpkinja” i Srpskog djevojačkog internata. Jedna je od pokretača ideje o osnivanju Saveza dobrotvornih zadruga “Srpkinja”. Ostavila je brojne legate srpskim institucijama u Zagrebu.

KONSTANTIN STOJŠIĆ (Vukovar, 1826 – Beč, 1908), trgovac, dobrotvor. Svu svoju imovinu u iznosu od pre ko 7.000 kruna ostavio je “Privredniku”, od čega je osnovana zadužbina “Konstantin Stojšić iz Vukovara”. Kao vječnu uspomenu na njega “Privrednik” mu je podigao spomenik u srpskom dijelu Centralnog groblja u Beču.

PETAR VLATKOVIĆ (Karlovac, ?– Karlovac, 1932), posjednik, trgovac, dobrotvor, član “Privrednikova” Patronata. Poslije smrti supruge Marije poklonio je “Privredniku” akcije u vrijednosti od 12.200 kruna i time je osnovao Fondaciju “Petra i Marije Vlatković iz Karlovca”.

MIHAJLO VITEZ ZUBOVIĆ (Vrelo, Korenica, 1832 – Zagreb, 1913), domobranski major, narodni zastupnik, dobrotvor, član “Privrednikovog” Patronata. Profesor na domobranskoj vojnoj akademiji u Pešti. Nosilac titule vitez željezne krune trećeg reda, medalje za zasluge na crvenoj traci, ratne medalje, jubilejske medalje i jubilejskog krsta. Osnivač i pokretač Srpske čitaonice u Zagrebu. Jedan od osnivača i član Upravnog odbora Saveza srpskih zemljoradničkih zadruga. Predsjednik Nadzornog odbora Srpske banke, doživotni član Izvršnog odbora. Poklonio je “Privredniku” 1912. godine dvokatnicu u Medulićevoj ulici broj 30 u Zagrebu.


Vrh